۱. هنر پیشاتاریخی (Prehistoric Art) – حدود ۴۰,۰۰۰ سال پیش از میلاد)
قدیمیترین نمونههای هنر بشر مربوط به دورهای است که خط و تمدن شهری وجود نداشت. این هنر شامل نقاشیهای غارها (مثل لاسکو در فرانسه و آلتامیرا در اسپانیا)، پیکرههای کوچک (مثل مجسمههای ونوس به عنوان نماد باروری) و حکاکیها روی سنگ یا استخوان میشود. هنر پیشاتاریخی بیشتر جنبه آیینی و جادویی داشت و احتمالاً برای تضمین موفقیت در شکار یا ارتباط با نیروهای ماورایی خلق میشد.
- ویژگیها:
- قدیمیترین نمونههای هنری بشر، شامل نقاشیهای غارها، پیکرههای کوچک و حکاکیها.
- موضوعات: حیوانات (مانند گاوهای وحشی در غار لاسکو)، نمادهای انتزاعی و انگارههای انسانی.
- ابزارها: رنگهای طبیعی (خاک رس، زغال، اخرا)، استخوان و سنگ.
- مشهورترین آثار:
- نقاشیهای غار آلتامیرا (اسپانیا) و لاسکو (فرانسه).
- پیکرههای ونوس (مثل ونوس ویلندورف)، نماد باروری.
- هدف هنری: احتمالاً برای آیینهای جادویی، شکار یا بیان نمادین.
۲. هنر مصر باستان (Ancient Egyptian Art) – حدود ۳۱۰۰ تا ۳۰ پیش از میلاد)
مصر باستان به شدت مذهبی و آیینی بود و هدف اصلی آن خدمت به زندگی پس از مرگ فراعنه و اشراف بود. ویژگیهای اصلی آن شامل نقاشیهای پرسپکتیو تخت، مجسمههای عظیم (مثل ابوالهول)، و استفاده از نمادهای ثابت (مثل رنگ آبی برای خدایان) میشد. هنرمندان مصری قوانین سختگیرانهای داشتند که برای هزاران سال تغییر نکرد، مانند نمایش بدن انسان به صورت ترکیبی از نماهای مختلف (سر و پا از نیمرخ، شانه و چشم از روبرو).
- ویژگیها:
- تمرکز بر جاودانگی و نظم الهی (مربوط به فراعنه و خدایان).
- قوانین سختگیرانه: پرسپکتیو تخت، اندازهها بر اساس اهمیت (مثلاً فرعون بزرگتر از دیگران).
- مصالح: سنگ (برای مجسمهها)، پاپیروس و دیوارنگارههای رنگی.
- مشهورترین آثار:
- اهرام ثلاثه و ابوالهول.
- نقاشیهای مقبرهها (مثل مقبره توتعنخآمون).
- مجسمههای غولپیکر (مثل رامسس دوم).
- هدف هنری: همراهی مردگان در زندگی پس از مرگ، نمایش قدرت فراعنه.
۳. هنر یونان باستان (Ancient Greek Art) – حدود ۸۰۰ تا ۳۰۰ پیش از میلاد)
یونان باستان به کمال گرایی در نمایش بدن انسان معتقد بودند. هنر یونان در سه دوره اصلی تکامل یافت: دوره کهن (مجسمههای ایستاده خشک)، دوره کلاسیک (توازن و زیبایی ایدهآل مانند مجسمه دیسکوبولوس)، و دوره هلنیستی (پویایی و احساسات نمایشی مانند نیکه ساموتراکی). یونانیان در معماری (مثل معبد پارتنون) از نسبتهای ریاضی دقیق استفاده میکردند و سفالگری نقاشیشده با صحنههای اساطیری از دیگر ویژگیهای بارز هنر آنهاست.
- سبکهای اصلی:
- دوران هندسی (۸۰۰–۷۰۰ ق.م): طرحهای انتزاعی روی سفالها.
- دوران کهن (Archaic): مجسمههای کوروس و کوره (چهرههای لبخنددار).
- دوران کلاسیک (۴۸۰–۳۲۳ ق.م): ایدهآلگرایی (مثل دیسکوبولوس اثر میران).
- دوران هلنیستی (۳۲۳–۳۱ ق.م): احساسات نمایشی (مثل نیس ساموتراک).
- مشهورترین آثار:
- معبد پارتنون در آتن.
- مجسمههای زئوس و آفرودیت.
- سفالهای نقاشیشده با صحنههای اساطیری.
- هدف هنری: تلفیق زیبایی، تناسب و فلسفه (انسان محوری).
۴. هنر روم باستان (Ancient Roman Art) – حدود ۵۰۰ پیش از میلاد تا ۴۰۰ میلادی)
هنر یونان الهام گرفتند، اما به جای ایدهآلگرایی، بر واقعنمایی تأکید داشتند (مثلاً چهرهسازی پرچینوچروک در مجسمهها). آنها در معماری پیشرفتهای بزرگی مانند ساخت طاق، گنبد و استفاده از بتن ایجاد کردند (نمونههای مشهور: کولوسئوم و پانتئون). نقاشیهای دیواری پمپئی و موزاییکهای دقیق از دیگر ویژگیهای هنر رومی است. هنر روم بیشتر کاربردی بود و برای نمایش قدرت امپراتوری و مستندسازی رویدادهای تاریخی استفاده میشد.
- ویژگیها:
- تأثیرپذیر از یونان، اما با تمرکز بر واقعگرایی (چهرههای پرچینوچروک).
- پیشرفت در معماری (طاق، گنبد، بتن).
- نقاشیهای دیواری در پمپئی (سبکهای چهارگانه رومی).
- مشهورترین آثار:
- کولوسئوم و پانتئون.
- مجسمه آگوستوس پریماپورتا.
- موزاییکهای ویلا رومانا دل کازاله.
- هدف هنری: نمایش قدرت امپراتوری، مستندسازی تاریخ و تزئین فضای زندگی.
مقایسه کلی:
| سبک | دوره | ویژگی کلیدی | مثالها |
|---|---|---|---|
| پیشاتاریخی | قبل از تاریخ | نقاشیهای غار، نمادین | غار لاسکو |
| مصر باستان | ۳۱۰۰–۳۰ ق.م | جاودانگی، هیرارشی | اهرام، توتعنخآمون |
| یونان باستان | ۸۰۰–۳۰۰ ق.م | ایدهآلگرایی، تناسب | پارتنون، دیسکوبولوس |
| روم باستان | ۵۰۰ ق.م–۴۰۰ م | واقعگرایی، معماری پیشرفته | کولوسئوم، پمپئی |